على زمانى قمشه اى

437

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

از ابن فلّوس ماردينى ( 590 - 637 يا 650 ) ؛ اختصار الجبر از ابن بدر ( متوفى پيش از 687 ) از مردم بلنسيه ( والنسيا ) در اندلس ؛ رسالهء جبر و مقابله از خواجه نصير الدّين طوسى ؛ رسالهء جبر از ابو العلاى بهشتى ( متوفى 710 ) كه براى استفادهء فقيهان نوشته شده بوده است ؛ الجبر و الخطأين از سعد بيهقى ( زنده در 772 ) ؛ المقنع فى علم الجبر و المقابلة از ابن هائم مصرى ( 753 يا 756 - 814 ) ؛ و رسالهء جبر از ابو منصور طوسى ( ظاهرا سدهء نهم ) . غالب اين آثار ابتدايىاند و از « جبر » تنها به حل شش معادلهء خوارزمى و گاهى نيز به بيان قواعد حساب بر روى تك‌جمله‌اىها اكتفا مىكنند . گذشته از اين ، بسيارى از آثارى كه در علم حساب نوشته شده‌اند ، در كنار قواعد حساب بر روى اعداد صحيح و كسرها و استخراج جذر و نيز محاسبهء مساحت اشكال ساده ، شامل فصلى در باب جبرند . از اين جمله است : ارشاد الحسّاب فى المفتوح فى علم الحساب از ابن فلّوس ماردينى ؛ مرشدة الطالب الى اسنى المطالب از ابن هائم مصرى ؛ لبّ الحساب از على بن يوسف بن على منشى ( قرن ششم ) ؛ رسالة فى طريق المسائل العددية ، به فارسى ، از شرف الدّين سمرقندى ( زنده در 632 ) ؛ كتاب البديع فى علم الحساب ، به فارسى ، از مسعود بن احمد خاصبكى ( احتمالا اواخر قرن هفتم ) ؛ رسالة فى الحساب از قاضىزاده رومى ( ح 766 - ح 840 ) ؛ رسالهء محمديه در حساب از ملا على قوشچى ( متوفى 879 ) ؛ الكفاية فى الحساب از غياث الدّين منصور دشتكى ( متوفى 948 ) ؛ بغية الطلّاب من علم الحساب از تقى الدّين راصد ، ابن معروف ( 932 - 933 ) ؛ خلاصة الحساب از شيخ بهائى ( 953 - 1031 ) كه شروح متعددى به فارسى و عربى بر آن نوشته شده است و عيون الحساب از ملا محمد باقر يزدى ( زنده در 1047 ) . در برخى از اين آثار قواعد حساب و جبر درهم آميخته‌اند ، امّا در بسيارى